Во 21 век забраните не даваат резултати - австралиската забрана за социјални мрежи за младите не функционира

Додека светот со големо внимание ја следи радикалната мерка на Канбера, првите податоци од терен покажуваат дека тинејџерите лесно ги заобиколуваат дигиталните бариери, принудувајќи ги властите да бараат уште построги реформи.

Кога Австралија во декември минатата година официјално ја активираше историската забрана за пристап до социјалните мрежи за лица помлади од 16 години, премиерот Ентони Албанезе го дефинираше тој потег како „длабока реформа што ќе одекнува низ светот“. Сепак, само неколку месеци по стапувањето на сила на законот, првичниот ентузијазам се соочува со суровата реалност на дигиталното секојдневие: забраната не го дава очекуваниот успех.

Австралиските власти веќе се принудени јавно да признаат дека мерките имаат сериозни системски пропусти. Премиерот Албанезе неодамна пред Парламентот потврди дека Владата итно разгледува опции за дополнително засилување на законите, реагирајќи на доказите дека досегашните ограничувања едноставно не ги одвратиле младите од платформите како Facebook, Instagram, TikTok и YouTube.

Огромни казни за ИТ гигантите, но две третини од децата се уште се онлајн

Законот предвидува драконски финансиски санкции. Доколку технолошките компании не преземат „разумни чекори“ за да ги спречат малолетниците да отвораат профили, се соочуваат со судски казни кои достигнуваат и до 49,5 милиони австралиски долари($34 милиони американски долари). Казните се насочени исклучиво кон платформите (каде спаѓаат и X, Snapchat, Reddit, Threads и Twitch), додека децата и нивните родители се изземени од правна одговорност.

Но, и покрај ваквиот финансиски притисок врз „Големата технологија“ (Big Tech), ефектот на терен е минимален. Извештаите на австралискиот комесар за е-безбедност (eSafety Commissioner) откриваат поразителен податок:

До дури две третини од таргетираната група на млади луѓе и понатаму остануваат активни на наводно забранетите социјални мрежи.

Како тинејџерите го „надмудрија“ законот?

Експертите по информатички науки посочуваат дека дигиталната писменост на новите генерации е далеку пред законските рамки на државата. Младите масовно ги евидираат рестрикциите преку неколку наједноставни методи:

Впишување лажни датуми на раѓање** при креирањето нови сметки.

Користење на виртуелни приватни мрежи (VPN) за маскирање на нивната локација. Пристап преку уредите на нивните родители.

Дополнително, владината уредба свесно исклучи дел од платформите од оваа забрана. Апликациите за директна комуникација како WhatsApp и Messenger, како и платформите за гејминг и едукација (Discord, Roblox, YouTube Kids и Google Classroom), останаа слободни за користење. Ова доведе до ситуација во која младите само го пренасочија своето онлајн време кон овие алтернативни канали.

Психолозите исто така предупредуваат дека ваквите радикални рестрикции можат да имаат контраефект. Истражувањата покажуваат дека пред воведувањето на законот, дури 70% од малолетниците во Австралија биле изложени на штетна содржина, а над половина доживеале сајбер-булинг. Сепак, целосното отсекување од мрежите без соодветна едукација ризикува да ги изолира ранливите групи млади луѓе кои таму бараат меѓусебна поддршка, или пак да ги турне кон помалку познати, „подземни“ апликации со уште послаба внатрешна контрола и модерација.

Светот слепо го следи австралискиот модел

И покрај тоа што австралискиот пример јасно ги покажува сите слабости на брзото законско решение донесено со малку јавна дебата, глобалниот тренд рапидно се шири. Велика Британија веќе најави слични планови за забрана на социјалните мрежи за деца под 16 години со цел заштита од прекумерно време пред екраните. Земји како Канада, Бразил, Индонезија, Франција и Шпанија исто така развиваат или веќе имплементираат слични старосни рестрикции.

Сепак, заклучокот од првата фаза на австралискиот закон е јасен – техничката верификација на возраста (преку препознавање лице или глас) сè уште е во експериментална фаза. Сè додека не се најде ефикасен начин за дигитална идентификација, забраните ќе останат само добар политички популизам, а неуспехот на терен ќе ја нагласува потребата од едукација и системска заштита, наместо обични блокади.