Глобален економски притисок - Блискоисточната ескалација и поскапувањето на храната ја туркаат светската економија во нова неизвесност

Фото илустрација: АИ

Светските пазари се соочуваат со двоен ценовен шок. Додека геополитичките тензии на Блискиот Исток достигнуваат критична точка и ги вивнаа цените на енергенсите, најновите податоци покажуваат паралелен скок и кај основните прехранбени производи на глобално ниво.

По повеќемесечни променливи тензии и повремени воени пресметки, долготрајниот конфликт меѓу САД и Иран повторно предизвика силни потреси на берзите. Најновата ескалација на воените дејствија и директните закани насочени кон енергетската инфраструктура ја вратија премијата за ризик меѓу инвеститорите.

Стравувањата од евентуална блокада или нарушување на пловидбата низ Теснецот Хормуз – клучната артерија за глобалниот транспорт на нафта – ги подигнаа цените на суровата нафта до неколкумесечни максимуми. Нафтата тип „Брент“ надмина 96 долари за барел, бележејќи неделен раст од над 7%. Американската WTI се искачи кон 92 долари за барел, со скок поголем од 9% во една недела.

Иако зголемениот извоз од одделни земји од Персискиот Залив и повремените дипломатски сигнали нудат краткотрајно олеснување, аналитичарите предупредуваат дека пазарот реално ја проценува долгорочната ранливост. Дополнителен притисок врз квалитетот на животот вршат и рафинираните деривати, особено дизелот, чии залихи во Европа се на загрижувачки ниско ниво пред грејната сезона.

Бран поскапувања и кај храната на светско ниво

Паралелно со енергетската криза, Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ФАО) извести за втор последователен месечен раст на глобалните цени на храната, кои сега се наоѓаат на највисоко ниво во последните неколку години.

Според последниот извештај на ФАО, сите главни категории земјоделски производи бележат зголемување. Шеќерот забележа најдраматичен скок (+11,9%), предзивикан од лошите временски услови во Европската Унија и климатските непогоди поврзани со Ел Нињо во Азија.

Житарките забележаа раст подгреан од силна побарувачка, суша во клучните земјоделски региони и континуирана несигурност околу извозните рути во Црноморскиот Регион. Млечните производи поскапеа за 2,3%, пред сè поради повисоките цени на млекото во прав и сирењето.

Комбинацијата од поскапи горива и поскапа храна создава директен притисок врз инфлацијата. За земјите од Западен Балкан и другите економии кои се исклучително зависни од увоз на енергенси и храна, овој тренд веднаш се прелева врз малопродажните цени, дополнително оптоварувајќи го буџетот на домаќинствата и оперативните трошоци на компаниите.

Дали овој ценовен притисок ќе продолжи, во најголема мера ќе зависи од можноста за дипломатско смирување на Блискиот Исток и стабилизација на временските прилики во земјоделските региони.