Една година „заглавени“ на Марс, а не ја напуштаат Земјата: Како NASA го тестира човечкиот ум за освојување на Црвената планета

Замислете го следново сценарио: се будите во мала, затворена просторија од 160 квадратни метри. Нема прозорци, нема свеж воздух, а вашиот единствен контакт со надворешниот свет е комуникациски канал со доцнење од дури 20 минути во еден правец. Со истата мала група од четири луѓе поминувате 365 дена – јадете дехидрирана храна, одгледувате зеленчук под вештачко светло и чекорите „по Марс“ облечени во тешки скафандри во затворен песочен пејзаж.

Ова не е сценарио за научно-фантастичен филм, ниту пак психолошки трилер. Станува збор за CHAPEA (Crew Health and Performance Exploration Analog) – една од најригорозните и најфасцинантни научни мисии на NASA што моментално се одвиваат на Земјата, во Вселенскиот центар „Џонсон“ во Хјустон, Тексас.

Живот во 3D-принтана куќа од црвена кал

Додека светот расправа за тоа кога првиот човек ќе зачекори на Марс, научниците од NASA знаат дека најголемиот предизвик за таквото патување не се само ракетите и горивото, туку – човечката психологија и издржливост.

За таа цел, инженерите изградија специфичен хабитат наречен Mars Dune Alpha, направен со помош на гигантски 3D-принтер и специјален материјал базиран на бетон кој ја симулира структурата на црвениот марсовски песок. Внатре има четири мали приватни кабини, заедничка дневна соба, кујна, медицинска станица и лаборатории за истражување.

Волонтерите кои влегуваат во овој објект за да поминат цела година целосно одвоени од своите семејства, не се обични учесници во ријалити шоу. NASA применува речиси идентични критериуми за селекција како и за нивните професионални астронаути.

Илузија за „лесна заработка“ или сурова психолошка вежба?

Поттикнати од популарните објави на социјалните мрежи кои често ветуваат „голема парична награда за живеење на Марс“, илјадници луѓе ширум светот покажуваат интерес за пријавување. Сепак, реалноста зад сината врата на хабитатот е многу подалеку од лесна авантура.

„Најголемиот непријател во затворен простор не се техничките дефекти, туку тишината и монотонијата. Кога комуникацијата со Земјата доцни со децении во дигитално време – каде што не можете да добиете брз одговор од вашите сакани кога имате тежок ден – умот почнува да работи поинаку“, посочуваат стручњаците за вселенска медицина.

Учесниците во мисијата секојдневно извршуваат задачи кои ги симулираат идното истражување на Марс:

Марсовски прошетки: Излегувања во специјална песочна арена со опрема за виртуелна реалност за одржување на илузијата за марсовската површина.

Истражувачки експерименти: Одгледување култури во контролирани услови, земање примероци и одржување на хабитатот.

Справување со стрес: Намерно предизвикани симулирани дефекти на опремата, кратење на ресурсите на вода и ненадејни прекини во комуникацијата.

Што значи ова за иднината на човештвото?

Иако финансискиот надомест за волонтерите е обезбеден за нивното целосно посветување во текот на годината, главниот мотив на избраните тимови е подлабок – да станат дел од историјата што го трасира патот кон Артемис (Artemis) мисиите и идниот човечки чекор на Црвената планета.

Програмата CHAPEA веќе ги дава своите први драгоцени податоци за тоа како да се подобри исхраната, кои здравствени ризици се најизразени при долготрајна изолација и како да се спречи конфликтот во мали, затворени тимови.

Прашањето што на крајот останува за секој од нас е едноставно: Дали би жртвувале цела година од својот живот, без сонце, без свеж воздух и без прегратка од блиските, само за да и помогнете на науката да ја освои следната граница?